มะเร็งลุกลาม... ต้องทนปวดจนวาระสุดท้ายจริงหรือ? ทางออกของการ "ระงับปวด" เพื่อคืนศักดิ์ศรีความเป็นมนุษย์
มะเร็งลุกลาม... ต้องทนปวดจนวาระสุดท้ายจริงหรือ? ทางออกของการ "ระงับปวด" เพื่อคืนศักดิ์ศรีความเป็นมนุษย์
"หมอครับ พ่อผมนอนร้องโอดโอยทั้งคืน ขยับตัวนิดเดียวก็เจ็บจนน้ำตาไหล จะกินยาแก้ปวดเพิ่มก็กลัวพ่อติดยา กลัวพ่อหลับไม่ตื่น... เราต้องทนแบบนี้ไปตลอดเลยเหรอครับ?"
นี่คือความทุกข์ใจของญาติผู้ป่วยมะเร็งระยะลุกลามที่หมอพบบ่อยที่สุดครับ ความเชื่อที่ว่า "เป็นมะเร็งก็ต้องเจ็บ เป็นเรื่องธรรมดา" หรือ "อย่าให้มอร์ฟีนเยอะ เดี๋ยวคนไข้ไปเร็ว" เป็นความเชื่อที่ทำร้ายจิตใจและร่างกายคนไข้มานักต่อนัก
ความจริงคือ... "ความปวด ไม่ใช่สิ่งที่ต้องทน" ครับ ไม่ว่าโรคจะดำเนินไปถึงระยะไหน การทำให้คนไข้ "สุขสบาย" (Comfort) คือเป้าหมายสูงสุดของการรักษา วันนี้หมอจะพามาทำความเข้าใจแนวทางการจัดการความปวดในผู้ป่วยมะเร็ง เพื่อให้คนที่เรารัก มีคุณภาพชีวิตที่ดีที่สุดเท่าที่จะทำได้ครับ
ทำไมมะเร็งระยะลุกลามถึง "เจ็บลึกเข้ากระดูก"?
ในระยะที่มะเร็งเริ่มกระจาย (Metastasis) จุดที่มันชอบไปที่สุดคือ "กระดูก" และ "เส้นประสาท" ครับ
ที่กระดูก: เซลล์มะเร็งจะไปกัดกินเนื้อกระดูก ทำให้กระดูกบาง เปราะ และเกิดแรงดันในโพรงกระดูกมหาศาล อาการปวดจะรุนแรงเหมือนกระดูกแตกตลอดเวลา
ที่เส้นประสาท: ก้อนมะเร็งอาจไปกดทับ หรือลุกลามเข้าไปในเส้นประสาทโดยตรง ทำให้เกิดอาการปวดแสบปวดร้อน เหมือนไฟช็อต หรือปวดร้าวทรมาน
ความปวดระดับนี้ ยาพาราเซตามอลเอาไม่อยู่แน่นอนครับ
บันไดขั้นบันไดแก้ปวด (Pain Ladder): เริ่มจากเบา ไปหาหนัก
หมอจะประเมินระดับความปวดของคนไข้ (0-10 คะแนน) และเลือกยาตามความเหมาะสมครับ
ขั้นที่ 1: ปวดน้อย (1-3 คะแนน)
ใช้ยาพาราเซตามอล หรือยาแก้ปวดลดอักเสบ (NSAIDs) พอช่วยได้บ้างในระยะแรก
ขั้นที่ 2: ปวดปานกลาง (4-6 คะแนน)
เริ่มใช้ยาแก้ปวดกลุ่มโอปิออยด์แบบอ่อน (Weak Opioids) เช่น ทรามาดอล (Tramadol) ร่วมกับยาแก้ปวดเส้นประสาท
**ขั้นที่ 3: ปวดรุนแรง (7-10 คะแนน) **
นี่คือจุดสำคัญครับ! คนไข้มะเร็งระยะลุกลามส่วนใหญ่จะอยู่ในขั้นนี้
ยาหลักที่ต้องใช้คือ "มอร์ฟีน" (Morphine) หรือ "แผ่นแปะแก้ปวด" (Fentanyl Patch)
ปลดล็อกความกลัว: "มอร์ฟีน" คือฮีโร่ ไม่ใช่ผู้ร้าย
หมอขอย้ำตรงนี้เลยนะครับว่า "การใช้มอร์ฟีนในผู้ป่วยมะเร็งที่ปวดรุนแรง ไม่ทำให้ติดยา และไม่ทำให้เสียชีวิตเร็วขึ้น" หากใช้ภายใต้การดูแลของแพทย์
ไม่ติดยา: เพราะคนไข้มีความเจ็บปวดจริง ร่างกายจะเอายาไปจับกับตัวรับความปวดเพื่อระงับอาการ ไม่ได้เอาไปกระตุ้นให้เคลิ้มสุขเหมือนคนเสพยาเสพติด
ไม่กดการหายใจจนตาย: แพทย์จะเริ่มปรับยาจากปริมาณน้อย ๆ จนคนไข้หายปวด ร่างกายจะค่อย ๆ ปรับตัวได้
ความจริงคือ: ถ้าปล่อยให้คนไข้ปวดทรมาน ความเครียดและความเจ็บปวดนั่นแหละครับ ที่จะกระตุ้นให้หัวใจทำงานหนัก ร่างกายทรุดโทรม และจากไปเร็วกว่าการได้ยาแก้ปวดเสียอีก
ทางเลือกอื่นนอกจากยา: เมื่อยาอย่างเดียวเอาไม่อยู่
ในบางกรณีที่คนไข้กินยาไม่ได้ หรือปวดเฉพาะจุดมาก ๆ เรามีเทคนิคเสริมครับ:
1. การฉายแสง (Radiation Therapy): กรณีมะเร็งกินกระดูก การฉายแสงไปที่จุดนั้น จะช่วยลดขนาดก้อนและลดอาการปวดกระดูกได้ดีมาก เกือบ 70-80% ของคนไข้จะอาการดีขึ้น
2. การฉีดยาระงับปวดเข้าเส้นประสาท (Nerve Block): ถ้าก้อนมะเร็งไปกดทับเส้นประสาทเฉพาะจุด หมอสามารถใช้เข็มฉีดยาชาหรือยาสเตียรอยด์ เข้าไปบล็อกสัญญาณปวดที่เส้นประสาทนั้น ๆ ทำให้คนไข้สบายตัวขึ้น โดยไม่ต้องอัดยามอร์ฟีนปริมาณมาก ๆ
3. ยาเสริมความแข็งแรงกระดูก: กลุ่มยา Bisphosphonates หรือ Denosumab จะช่วยยับยั้งการสลายตัวของกระดูก ช่วยลดปวดและป้องกันกระดูกหักได้ครับ
ญาติช่วยอะไรได้บ้าง?
การดูแลคนไข้ระยะนี้ ความรักความเข้าใจสำคัญที่สุดครับ
เชื่อคนไข้: ถ้าเขาบอกว่าปวด คือปวดครับ อย่าคิดว่าเขาเรียกร้องความสนใจ
ให้ยาตรงเวลา: ยาแก้ปวดมะเร็ง ต้องกินตามเวลาเป๊ะ ๆ (Round the clock) เพื่อกดระดับความปวดไว้ อย่ารอให้ปวดแล้วค่อยกิน เพราะจะเอายาไม่อยู่
จัดท่าทาง: หาหมอนนุ่ม ๆ มารองรับส่วนที่เจ็บ พลิกตัวเบา ๆ
สรุปจากใจหมอ
การรักษาอาการปวดในผู้ป่วยมะเร็งระยะลุกลาม ไม่ใช่การยื้อชีวิตฝืนธรรมชาติ แต่เป็นการ "คืนศักดิ์ศรีความเป็นมนุษย์" ให้เขาครับ
คนเราเลือกเกิดไม่ได้ และบางครั้งก็เลือกโรคที่เป็นไม่ได้ แต่เราเลือกที่จะ "ไม่เจ็บปวด" ในช่วงเวลาที่เหลืออยู่ได้ครับ อย่ากลัวที่จะปรึกษาหมอเรื่องการระงับปวด เพราะความสุขสบายของคนไข้ คือของขวัญชิ้นสุดท้ายที่ดีที่สุดที่เราจะมอบให้ได้ครับ
บทความนี้ให้ข้อมูลทั่วไป หากอาการไม่ดีขึ้นควรปรึกษาแพทย์ สามารถปรึกษาปัญหากระดูกและข้อ หรืออาการปวด ได้ที่ ผศ.นพ.ธนินนิตย์ ลีรพันธ์ (หมอเก่ง) ผู้เชี่ยวชาญโรคกระดูกและข้อ สอบถามปัญหาโรคกระดูกและข้อ ปวดหลัง ปวดคอ ปวดเข่า ปวดไหล่ กระดูกพรุน ได้ครับ 📱 Line ID: @doctorkeng
#มะเร็งกระดูก #ระงับปวดมะเร็ง #PalliativeCare #มอร์ฟีน #แผ่นแปะแก้ปวด #มะเร็งระยะสุดท้าย #หมอเก่งกระดูกและข้อ #PainManagement #ดูแลผู้ป่วยมะเร็ง #คุณภาพชีวิต
Comments
Post a Comment