"จะพลิกตัวพ่อยังไง ไม่ให้กระดูกหัก?" คู่มือดูแลผู้ป่วยมะเร็งกระดูกที่บ้าน ฉบับ "นุ่มนวลและปลอดภัย"
"จะพลิกตัวพ่อยังไง ไม่ให้กระดูกหัก?" คู่มือดูแลผู้ป่วยมะเร็งกระดูกที่บ้าน ฉบับ "นุ่มนวลและปลอดภัย"
"คุณหมอครับ ผมไม่กล้าแตะตัวพ่อเลย แค่จะเช็ดตัวหรือเปลี่ยนผ้าปูที่นอน พ่อก็ร้องเจ็บจนน้ำตาไหล ผมกลัวทำกระดูกพ่อหักคามือ... มีวิธีจับหรือพลิกตัวที่ถูกต้องไหมครับ?"
นี่คือความกังวลใจสูงสุดของลูกหลานที่ดูแลผู้ป่วย "มะเร็งกระดูกระยะลุกลาม" ที่บ้านครับ ความกลัวนี้เป็นสิ่งที่เข้าใจได้ เพราะในระยะนี้ กระดูกของคนไข้จะเปราะบางมาก เปรียบเสมือน "ฟองน้ำ" หรือ "ขนมปังกรอบ" ที่แค่บิดตัวผิดจังหวะ หรือดึงแขนแรงไปนิดเดียว ก็อาจเกิด "กระดูกหัก" (Pathologic Fracture) ได้ทันที
วันนี้หมอเก่งจะมาสอนเทคนิค "การเคลื่อนย้ายและพลิกตัว" แบบมือโปร (ที่พยาบาลใช้กัน) เพื่อให้คนดูแลมั่นใจ และคนไข้ "เจ็บน้อยที่สุด" ครับ
กฎเหล็กข้อที่ 1: "ห้ามดึง ห้ามกระชาก" เด็ดขาด!
สิ่งแรกที่ต้องจำให้ขึ้นใจ:
- ❌ ห้ามดึงแขน: โดยเฉพาะการดึงที่ข้อมือ หรือสอดรักแร้เพื่อลากตัวขึ้น เพราะหัวไหล่และต้นแขนเป็นจุดที่มะเร็งชอบไปเกาะ อาจทำให้ไหล่หลุดหรือแขนหักได้
- ❌ ห้ามดึงขา: การจับข้อเท้าแล้วลาก อาจทำให้กระดูกสะโพกหรือต้นขาหักได้ครับ
สิ่งที่ต้องทำ: ให้ใช้ "การประคอง" ที่ข้อต่อใหญ่ๆ เช่น ใต้สะบัก และ ใต้สะโพก เสมอ
เทคนิคลับ: "ผ้าขวางเตียง" (Draw Sheet) ตัวช่วยผ่อนแรง
ถ้าใครยังไม่มี "ผ้าขวางเตียง" หมอแนะนำให้หามาใช้ด่วนครับ (หรือใช้ผ้าปูที่นอนพับครึ่งก็ได้) ปูรองช่วงลำตัวคนไข้ ตั้งแต่ไหล่ถึงก้น
- ประโยชน์: เวลาจะเลื่อนตัวคนไข้ขึ้นด้านบน หรือพลิกตัว "ให้ดึงที่ผ้า แทนการดึงที่ตัวคนไข้"
- วิธีนี้จะช่วยกระจายแรง ทำให้ไม่เกิดแรงกดจุดใดจุดหนึ่งมากเกินไป กระดูกไม่หัก และผิวหนังไม่ถลอกครับ
ท่าไม้ตาย: "พลิกตัวแบบท่อนซุง" (Log Rolling)
ท่านี้สำคัญมาก! ใช้สำหรับเปลี่ยนผ้าปูที่นอน หรือเช็ดตัวด้านหลัง หลักการคือ "หมุนไปพร้อมกันทั้งตัว เหมือนกลิ้งท่อนไม้" ห้ามบิดลำตัวเด็ดขาด
วิธีทำ:
- จัดท่า: ให้คนไข้นอนหงาย แขนกอดอก (ถ้าทำได้) หรือวางแขนแนบลำตัว
- ผู้ช่วย: ควรมีอย่างน้อย 1-2 คน ยืนฝั่งที่จะพลิกตัวไปหา
- การจับ: มือหนึ่งประคองที่ "หัวไหล่" อีกมือประคองที่ "สะโพก"
- พลิก: ออกคำสั่ง "1-2-3 พลิก" แล้วดันไหล่และสะโพก "ไปพร้อมๆ กัน" ให้ลำตัว ตะแคงเป็นระนาบเดียว (ระวังอย่าให้กระดูกสันหลังบิดเกลียว)
- หมอนหนุน: รีบเอาหมอนสอดที่หลังเพื่อยันตัวไว้
การจัดการความปวด: "ชิงกินยาก่อนเริ่มงาน"
อย่ารอให้คนไข้ร้องเจ็บแล้วค่อยป้อนยาครับ! หากรู้ว่าวันนี้ต้องอาบน้ำ สระผม หรือเปลี่ยนผ้าปูที่นอนชุดใหญ่ ซึ่งต้องมีการขยับตัวเยอะ
- เทคนิค: ให้คนไข้ทานยาแก้ปวด (ตามที่แพทย์สั่ง) ล่วงหน้าประมาณ 30-45 นาที ก่อนเริ่มกิจกรรม
- เมื่อยาออกฤทธิ์เต็มที่ การเคลื่อนย้ายตัวจะราบรื่นขึ้นมาก คนไข้จะให้ความร่วมมือได้ดี และไม่ทรมานครับ
การจัดท่าทาง (Positioning): "หมอน" คือเพื่อนที่ดีที่สุด
คนไข้มะเร็งกระดูก จะมีจุดเจ็บหลายจุด การนอนราบเฉยๆ บนที่นอนแข็งๆ คือนรกดีๆ นี่เองครับ
- ใช้หมอนเยอะๆ: หาหมอนใบเล็กๆ หรือผ้านุ่มๆ มารองตาม "ช่องว่าง" ของร่างกาย
- รองใต้เข่า (ลดปวดหลัง)
- รองใต้น่อง (ลดแรงกดที่ส้นเท้า)
- รองแขนข้างที่เจ็บ
- ที่นอนลม: หากผู้ป่วยขยับตัวได้น้อยมาก การใช้ที่นอนลม (Air Mattress) จะช่วยกระจายแรงกดทับ ป้องกันแผลกดทับ และลดแรงกระแทกที่กระดูกได้ดีครับ
สัญญาณอันตราย: แบบนี้คือ "หัก" แล้วหรือเปล่า?
หากระหว่างพลิกตัว ได้ยินเสียงดัง "เปราะ" หรือ "กึก" แล้วคนไข้ร้องเจ็บขึ้นมาอย่างรุนแรงทันที
- หยุดขยับทันที: อย่าพยายามดัดกลับ
- สังเกต: ดูว่าอวัยวะส่วนนั้นผิดรูป บิดเบี้ยว หรือสั้นลงหรือไม่
- การเคลื่อนย้าย: หากต้องพาไปโรงพยาบาล ให้ดามด้วยวัสดุแข็ง (เช่น ไม้กระดาน หรือหมอนรัดแน่นๆ) ให้ขยับน้อยที่สุด แล้วรีบนำส่งแพทย์ครับ
สรุปจากใจหมอ
การดูแลผู้ป่วยมะเร็งกระดูกที่บ้าน เป็นงานที่ต้องใช้ทั้ง "ศาสตร์" และ "ศิลป์" ครับ
- ศาสตร์ คือความรู้เรื่องการเคลื่อนย้ายที่ถูกวิธี
- ศิลป์ คือความอ่อนโยน และความใจเย็น
ขอให้ลูกหลานทุกคนภูมิใจนะครับ สิ่งที่คุณกำลังทำคือการมอบความรักที่ยิ่งใหญ่ที่สุด ค่อยๆ ฝึกฝนเทคนิคเหล่านี้ แล้วคุณจะเป็นผู้เชี่ยวชาญที่ดูแลคนที่คุณรักได้ดีที่สุดครับ
บทความนี้ให้ข้อมูลทั่วไป หากอาการไม่ดีขึ้นควรปรึกษาแพทย์สามารถปรึกษาปัญหากระดูกและข้อ หรืออาการปวด ได้ที่ผศ.นพ.ธนินนิตย์ ลีรพันธ์ (หมอเก่ง)ผู้เชี่ยวชาญโรคกระดูกและข้อสอบถามปัญหาโรคกระดูกและข้อ ปวดหลัง ปวดคอ ปวดเข่า ปวดไหล่ กระดูกพรุน ได้ครับ📱 Line ID: @doctorkeng
#มะเร็งกระดูก #ดูแลผู้ป่วยติดเตียง #พลิกตัวผู้ป่วย #กระดูกหักจากมะเร็ง #PathologicFracture #LogRolling #ผ้าขวางเตียง #PalliativeCare #หมอเก่งกระดูกและข้อ #ผู้ป่วยมะเร็งระยะสุดท้าย
Comments
Post a Comment