ขาบวม แขนบวม... นวดให้คนไข้มะเร็งกระดูกได้ไหม? หรือ "ห้ามแตะ" เดี๋ยวหักคามือ?
ขาบวม แขนบวม... นวดให้คนไข้มะเร็งกระดูกได้ไหม? หรือ "ห้ามแตะ" เดี๋ยวหักคามือ?
"คุณหมอครับ ขาพ่อบวมมาก กดแล้วบุ๋มเลย พ่อบ่นว่าตึงและหนักขา ผมอยากจะนวดน้ำมันให้แกคลายเส้นหน่อย แต่ญาติห้ามเสียงแข็งเลยว่า 'ห้ามไปยุ่ง เดี๋ยวบีบแล้วมะเร็งแตกกระดูกหัก' สรุปแล้วผมทำอะไรให้พ่อได้บ้างครับ หรือต้องปล่อยให้บวมแบบนั้น?"
ปัญหานี้เป็นเรื่องละเอียดอ่อนมากครับ เพราะความปรารถนาดีของลูกหลาน อาจกลายเป็นฝันร้ายได้ถ้าทำผิดวิธี แต่ถ้าไม่ทำอะไรเลย คนไข้ก็ทรมานจากอาการบวมตึง
วันนี้หมอเก่งจะมาขีดเส้นแบ่งให้ชัดเจนครับว่า "แค่ไหนเรียกว่านวดรักษา" และ "แค่ไหนเรียกว่าอันตราย" สำหรับผู้ป่วยมะเร็งกระดูกครับ
คำตอบคือ: "นวดได้... แต่ห้ามนวดแบบคนปกติเด็ดขาด!"
ขอให้ลืมภาพการ "นวดแผนไทย" การ "บีบเฟ้น" หรือการ "กดจุดคลายเส้น" ไปให้หมดครับ เพราะสิ่งเหล่านั้น "ห้ามทำเด็ดขาด" ในผู้ป่วยมะเร็งกระดูก
แต่สิ่งที่เราทำได้ และควรทำเพื่อลดบวม เรียกว่า "การระบายน้ำเหลือง" (Manual Lymphatic Drainage) ซึ่งไม่ใช่การนวดกล้ามเนื้อ แต่เป็นการ "ลูบผิวหนัง" ครับ
ทำไมห้ามนวดแรง? (อันตรายที่มองไม่เห็น)
ในผู้ป่วยที่มะเร็งลามไปกระดูก (Bone Metastasis) หรือมีก้อนมะเร็งกดทับเส้นเลือด:
กระดูกเปราะเหมือนขนมปังกรอบ: แรงกดจากการบีบนวดเพียงนิดเดียว อาจทำให้ "กระดูกหัก" (Pathologic Fracture) คามือคนนวดได้ทันที
ก้อนมะเร็งอาจอักเสบ: การไปบี้ หรือกดที่ก้อนมะเร็งโดยตรง อาจทำให้ก้อนแตก เลือดออกภายใน หรือปวดรุนแรงขึ้น
ลิ่มเลือดหลุด: ผู้ป่วยมะเร็งมักมีเลือดข้นหนืด การนวดแรงๆ ที่น่อง อาจไปบีบลิ่มเลือดให้หลุดลอยไปอุดตันที่ปอด (Pulmonary Embolism) ถึงแก่ชีวิตได้
How-to: วิธี "ลูบระบายบวม" ที่ถูกต้องและปลอดภัย
ถ้าอยากช่วยลดอาการบวมให้คุณพ่อคุณแม่ ให้ทำตามสูตร "เบา-ลื่น-ย้อน" ของหมอดังนี้ครับ:
1. เบาเหมือนลูบแมว (Light Touch): น้ำหนักมือต้องเบามากครับ ประมาณว่าเหมือนเรากำลัง "ลูบแป้งทาตัว" หรือ "ลูบหัวแมว" อย่าลงน้ำหนักไปถึงชั้นกล้ามเนื้อ แค่ให้ผิวหนังขยับเบาๆ ก็พอ เพราะท่อน้ำเหลืองอยู่ตื้นมาก (ใต้ผิวหนังนิดเดียว)
2. ลื่นด้วยน้ำมัน (Lubricate): ห้ามถูแห้งๆ ครับ ให้ใช้น้ำมันมะพร้าว โลชั่น หรือเบบี้ออยล์ ทาให้ทั่ว เพื่อลดแรงเสียดสี ไม่ให้ผิวหนังถลอก
3. ย้อนเข้าหาหัวใจ (Direction): ทิศทางสำคัญที่สุด! ต้องลูบ "จากปลายมือ/ปลายเท้า วิ่งเข้าหาลำตัว" เสมอ
ขาบวม: ลูบจากข้อเท้า ขึ้นมาที่หัวเข่า ขึ้นมาที่ต้นขา
แขนบวม: ลูบจากข้อมือ ขึ้นมาที่ศอก และหัวไหล่
เป้าหมาย: เพื่อไล่น้ำที่คั่งอยู่ที่ปลายเท้า ให้ไหลกลับเข้าสู่ระบบหมุนเวียนเลือดที่กลางลำตัว
4. เว้นระยะห่าง (Avoid the Tumor): ถ้ารู้ว่าตรงไหนมีก้อนมะเร็ง หรือตรงไหนกระดูกผุ "ห้ามไปแตะตรงจุดนั้น" ให้ลูบข้ามไป หรือลูบเฉพาะส่วนปลายกับส่วนต้นแทนครับ
เทคนิคเสริม: ลดบวมโดยไม่ต้องนวด
นอกจากการลูบเบาๆ แล้ว มีวิธีที่ปลอดภัยกว่าและช่วยลดบวมได้ดีคือ:
จัดท่ายกสูง (Elevation): ใช้หมอน 2-3 ใบ รองขาหรือแขนให้สูงกว่าระดับหัวใจ น้ำจะไหลกลับด้วยแรงโน้มถ่วงโลกเองครับ (ทำบ่อยๆ วันละหลายรอบ)
ขยับปลายประสาท (Pump): ถ้าคนไข้ยังพอขยับได้ ให้สอนท่าน "กระดกปลายเท้า ขึ้น-ลง" ช้าๆ เหมือนเหยียบคันเร่ง การขยับข้อเท้าจะช่วยให้กล้ามเนื้อน่องบีบไล่เลือดกลับขึ้นมาได้เองครับ
สรุป: สัมผัสด้วยรัก คือยาขนานเอก
การสัมผัสคนไข้ ไม่ว่าจะเป็นการลูบแขน ลูบขา เป็นสิ่งที่ทำได้และดีต่อใจคนไข้มากครับ มันช่วยลดความกังวลและความเจ็บปวดได้ทางอ้อม
ขอแค่ "เปลี่ยนจากการบีบนวด มาเป็นการลูบไล้" ด้วยความทะนุถนอม ระวังจุดที่เปราะบาง เพียงเท่านี้คุณก็ช่วยบรรเทาความทุกข์ทรมานให้คนที่คุณรักได้อย่างปลอดภัยแล้วครับ
บทความนี้ให้ข้อมูลทั่วไป หากอาการไม่ดีขึ้นควรปรึกษาแพทย์ สามารถปรึกษาปัญหากระดูกและข้อ หรืออาการปวด ได้ที่ ผศ.นพ.ธนินนิตย์ ลีรพันธ์ (หมอเก่ง) ผู้เชี่ยวชาญโรคกระดูกและข้อ สอบถามปัญหาโรคกระดูกและข้อ ปวดหลัง ปวดคอ ปวดเข่า ปวดไหล่ กระดูกพรุน ได้ครับ 📱 Line ID: @doctorkeng
#มะเร็งกระดูก #ขาบวมมะเร็ง #นวดผู้ป่วยมะเร็ง #LymphaticDrainage #ลดบวม #ดูแลผู้ป่วยติดเตียง #ห้ามนวดแรง #หมอเก่งกระดูกและข้อ #PalliativeCare #BoneMetastasis
Comments
Post a Comment